Minni þjóðar: Reimleikar, minnismerki og skáldskapur

In Málstofur by Margrét Guðmundsdóttir

Í málstofunni verður fjallað um minni þjóðar eins og það birtist í bókmenntum, listum og minnismerkjum. Hugað verður að því hvernig sameiginlegt minni er mótað í menningunni og umhverfinu og hvernig er tekist á um það á ýmsum vettvangi. Kannað verður hvers konar atburða er minnst, á hvaða hátt og hvernig minnið er stöðugt breytingum háð. Rætt verður um mikilvægi bókmennta í mótun sameiginlegs minnis og litið á hlutverk minnismerkja í að viðhalda og stuðla að ákveðnum hugmyndum um fortíð og ímynd þjóðar.

Fundarstjóri er Kristinn Schram lektor.

Af óviðráðanlegum orsökum fellur fyrirlestur Gunnþórunnar Guðmundsdóttur um stríðsminnismerki niður.

Laugardagur 11. mars

Hvar
Stofu 052 í Aðalbyggingu Háskóla Íslands
Hvenær
Kl. 15.00-16.30

Málstofustjóri:
Gunnþórunn Guðmundsdóttir


Fyrirlesarar og titlar erinda

11. mars kl. 15.00-16.30

Í fyrirlestrinum verður fjallað um víkinginn sem minni í Innansveitarkroniku Halldórs Laxness frá 1970, nánar tiltekið um Ólaf bónda á Hrísbrú, baráttu hans gegn yfirvöldum og áhrif þeirrar baráttu á framvindu verksins. Frásögn Innansveitarkroniku af Íslandi og Íslendingum staðfestir í flestu þá ímynd af landi og þjóð sem dregin eru upp innan hins svokallaða borealisma, eða í exótíseringu norðursins. Samkvæmt þeim hugmyndum er algengt að Ísland birtist sem staðnað í tíma og rúmi. Bæði Sumarliði Ísleifsson og Kristinn Schram hafa lýst því hvernig ímynd Íslendinga tengist ímynd villimannsins og hvernig víkingaminnið er notað í lýsingum á þjóðinni hvort sem það er í fornum heimildum eða ferðamannabæklingum úr samtímanum. Þessi ímyndafræði birtist okkur einnig í handritamálinu svokallaða þar sem dönsk og íslensk yfirvöld tókust á um eignarrétt á handritum fornbókmenntanna. Í Innansveitarkroniku er því ítrekað lýst hversu jaðarsettir dalsbúar eru og Ólafur bóndi á Hrísbrú staðfestir hugmyndir manna um stöðnun og villimennsku þegar hann grípur til vopna til þess að verja dýrlinginn Egil Skallagrímsson. Í fyrirlestrinum skoðum við víkingaminnið í verkinu, notkun þess og afleiðingar í samhengi við ímynd Íslands og Íslendinga í samtímanum.
Í fyrirlestrinum verður fjallað um kenningar um hreyfanleika menningarlegs minnis og þær settar í samhengi við hugmyndir um reimleikafræði til þess að kanna hvernig vofulegar minningar taka á sig áþreifanlega mynd í borgarrými. Í forgrunni verður bókin Reimleikar í Reykjavík (2013) sem er safn munnmælasagna um drauga í Reykjavík í samtímanum. Draugasögurnar veita ný sjónarhorn á minnisstaði og flækja merkingu bygginga, gatna og annarra rýma í Reykjavík, sem hafa visst gildi í menningarlegu minni. Minningar eru oft bundnar rými og háðar kortlagningu. Minnisvarðar eru reistir á stöðum til að heiðra minningar, og hversdagsleg rými, eins og heimili, hjálpa okkur að muna og verða að bakgrunni minninga okkar. Rými öðlast þannig merkingu og verður að merkingabærum stað í gegnum þær minningar og sögur sem því tengjast. Þær sögur og minningar eru marglaga, taka breytingum í tímans rás og ítreka að menningarlegt minni er aldrei kyrrstætt, heldur í stöðugri endurnýjun, endurskoðun og endurvinnslu. Draugasögurnar í Reimleikum í Reykjavík veita kjörið tækifæri til að kanna tengsl minnis og rýmis, þar sem reimleikar endurspegla gleymdar minningar og gefa tilkynna að menningarlegt minni einkennist samtímis og í grundvallaratriðum af því að muna og gleyma.
Eins og ýmsir fræðimenn hafa bent á er staðsetning minnismerkja mjög mikilvægur þáttur í þeirri virkni sem þau hafa í samfélaginu. Eru þau hluti af ímynd staðarins eða eru þau geymd í afskekktum kirkjugörðum og þar með allt að því ósýnileg í borgarlandslaginu? Helfararminnismerkið í Berlín er dæmi um þar sem staðsetning þess í hjarta borgarinnar er órjúfanlegur hluti af merkingu þess og virkni. Í þessum fyrirlestri verður skyggnst eftir minnismerkjum í Reykjavík um atburði seinni heimsstyrjaldarinnar og skoðað hvort staðsetning þeirra endurspegli og/eða ýti undir ákveðna afstöðu til stríðsins og sögulega vitund samfélagsins um þátt landsins í því. Minnismerki eru mikilvægur þáttur í þjóðarminni og þróun þeirra og breytingar á umliðinni öld verið viðfangsefni minnis- og menningarfræða. Hér verður því einnig litið til víðari skírskotana minnismerkja í Reykjavík og kannað hvernig þau kallast á við orðræðu minnisfræða á síðustu áratugum.

Fyrirlesturinn fellur niður af óviðráðanlegum ástæðum.

Deila færslunni